Din The Religion and Rituals of the Nomads of Pre Islamic Arabia-Ahmad Al-Jallad

[Nolan]

Linki tıklayıp, Türkçe'ye çevirerek kitabı okuyabilirsiniz.
https://brill.com/display/title/61413

Chatgpt'den kitabı özetlemesini istedim;

Kitabın en önemli özelliği, İslam öncesi Arap dini hakkında İslam sonrası yazılmış kaynaklara değil, doğrudan İslam'dan önce göçebelerin kayalara kazıdığı Safaitik yazıtlarına dayanmasıdır. Bu nedenle son yıllarda bu alandaki en önemli akademik çalışmalardan biri kabul edilir.

Kitabın temel tezi

Yazarın iddiası şudur:

İslam öncesi Arap dini bugüne kadar büyük ölçüde İslam dönemi yazarlarının anlattıkları üzerinden yeniden kurulmaya çalışıldı. Oysa Safaitik yazıtlar, bu dine inanan insanların kendi bıraktıkları birincil kaynaklardır ve onların dünya görüşünü doğrudan yansıtır.

1. Safaitik yazıtlar nedir?

MÖ 1. yüzyıl ile MS 4. yüzyıl arasında bugünkü:

Güney Suriye
Kuzey Suudi Arabistan
Ürdün
Irak çölünde

yaşayan göçebeler binlerce kaya yazısı bırakmıştır.

Bu yazılarda insanlar;

dua eder,
tanrılardan yardım ister,
kurban kestiklerini anlatır,
ölen yakınlarını anar,
yolculuklarını kaydeder,
savaşlardan bahseder.

Dolayısıyla bunlar dini hayatın doğrudan belgeleridir.

2. Kurban

Kitabın ilk büyük bölümü kurban ritüelleridir.

Yazarın vardığı sonuçlara göre:

Hayvan kurbanı oldukça yaygındır.
Özellikle
sefere çıkmadan önce,
tehlikeli yolculuklarda,
yağmur dileğinde,
mevsim geçişlerinde
kurban kesilirdi.

Kurbanın amacı çoğu zaman:

korunmak,
tanrıların yardımını istemek,
şükretmekti.

Modern anlamda "günah çıkarma kurbanı" fikri çok belirgin değildir.

3. Kutsal taşlar

Kitapta sık sık geçen kavramlardan biri:

nṣb

Bunlar kutsal dikili taşlardır.

Yazar bunların:

ibadet noktası,
adak taşı,
kutsal işaret

olarak kullanıldığını savunuyor.

Bu gelenek daha sonra Arap yarımadasındaki birçok kutsal taş kültüyle ilişkilendiriliyor.

4. Hac

En ilginç sonuçlardan biri:

İslam öncesinde de hac benzeri ziyaretler vardı.

Belirli dönemlerde insanlar:

kutsal alanlara gidiyor,
ibadet ediyor,
kurban kesiyor,
adak sunuyordu.

Yazar bunun İslam'daki hacla tamamen aynı olduğunu söylemez.

Ama ortak kökenlere işaret eder.

5. Tanrılar

Kitap onlarca tanrıdan söz ediyor.

Bunlar arasında:

Dusares
Allat
al-Uzza
Manat
Baalshamin
Ruda
Gadd

gibi isimler bulunuyor.

Ancak yazar önemli bir noktaya dikkat çekiyor:

Her kabile aynı tanrılara tapmıyordu.

Din oldukça yereldi.

Her bölgenin kendi koruyucu ilahları vardı.

6. Tanrılarla ilişki

İnsanlar tanrılardan en çok şunları ister:

yağmur
güvenlik
intikam
hastalıktan kurtulma
sürülerin korunması
aileye kavuşma
yolculuğun güvenli geçmesi

Yani din günlük hayatın merkezindedir.

Tanrılar ahlaki ilkelerden çok hayatın pratik sorunlarıyla ilişkilidir.

7. Günah anlayışı

Kitap burada ilginç bir sonuca ulaşıyor.

Yazarın ifadesiyle:

İslam'daki sistemli günah-tevbe öğretisinin aynısını gösteren güçlü kanıt yoktur.

Bunun yerine insanlar:

tanrıların gazabından korkuyor,
bazen pişmanlık ifade ediyor,
bazen kendilerini suçlu hissediyor,

ama bunun sistematik bir "teoloji" oluşturduğu söylenemez.

8. Kader

Safaitik yazıtlarda kader kavramı da görülüyor.

İnsanlar:

ölümün kaçınılmaz olduğunu,
yazgının değişmediğini

ifade ediyorlar.

Ancak yine de tanrılardan yardım istemeyi sürdürüyorlar.

Bu yüzden kadercilik ile dua yan yana bulunuyor.

9. Ölümden sonra hayat

Kitabın en dikkat çekici bölümlerinden biri budur.

Yazarın ulaştığı sonuç:

Safaitik yazıtlar ölüm sonrası yaşam konusunda çok az bilgi verir.

Şunlar görülür:

mezar kültü,
ölülerin isimlerinin anılması,
mezarların korunması.

Ama:

cennet,
cehennem,
ayrıntılı ahiret tasviri

neredeyse yoktur.

10. Putlar

Yazarın önemli gözlemlerinden biri:

İnsan biçimli heykeller vardı.

Ancak bunların ne kadar yaygın olduğu kesin değildir.

Kaya resimleri ve bazı yazıtlar buna işaret eder.

11. Dünya görüşü

Kitabın son bölümünde yazar bütün verileri bir araya getirerek şu tabloyu çizer:

İslam öncesi göçebe Araplar için evren:

tanrılarla dolu,
doğayla iç içe,
kaderin etkisinde,
kutsal mekânların bulunduğu,
sürekli dua edilen,
kurbanın önemli olduğu

bir dünyadır.

Bu din büyük ölçüde göçebe yaşamına uyarlanmış pratik bir inanç sistemidir.

Kitabın önemi

Bu kitabın en güçlü yanı, İslam öncesi Arap dinini yüzlerce yıl sonra yazılmış rivayetlerden değil, o dönemde yaşamış insanların kendi yazıtlarından hareketle yeniden kurmaya çalışmasıdır. Yazar, İslamî kaynakları tamamen reddetmez; ancak onları yazıtlar, dilbilim ve arkeolojiyle karşılaştırarak eleştirel biçimde değerlendirir. Bu yaklaşım, erken Arap dini üzerine çalışan araştırmacılar için önemli bir metodolojik katkı olarak görülmektedir.