Kader ve Tevekkül

[frodo]

Bu yazıyı K.C arkadaşın sözlük için açtığı Tevekkül başlığı için yazmaya karar vermiştim.
Ancak araştırırken herkesle paylaşmam gereken bir hal aldı.Değerli arkadaşımdan özrümü
kabul etmesini dilemekten başka yapabileceğim bir şey yok.Üstelik moderatör arkadaşlardan
“başlık kirliliği” nedeniyle azar işitmeyi göze almam belki özürümün kabulünü kolaylaştırır.

“insanın ilk kutbunun (balçık) vazifesini tamamlamasından sonra diğer kutbunun (ruh) ellerini göğsüne bağlayıp susmasıdır. tevekkül ancak ilk faaliyet yerine getirilirse anlamını bulur. İslam inancında, diğer semavi dinlerde yada sonradan doğmuş tüm insani kökenli doğu dinlerinde tevekkül farklı tanımlarla mevcuttur. İslam dininde yerini tasavvufla belirgin hale getirmiş, olgunluk kriteri bir ayrıntıdır. Münferiden inancın tamamı yada temeli değildir.”

Bu tanım ekşi sözlükten alınma.Bulabildiğim en güzel “tevekkül”tanımı olduğu için alma ih-tiyacı duydum.Yazar kaynak göstermemiş bu nedenle de yazan arkadaşa ait olduğunu
var sayıyorum.Dikkat edilirse İslam anlayışının maddi dünya ile ilgili ‘sınav’ yeri olmasına,
insan eylemlerinin balçık olarak tanımlanmasıyla gönderme yapılmış;aslolan ahretteki
ödül ya da cezadır.Aslolan diğer yana gidecek olan ruhtur.



"Size verilen şey, yalnızca dünya hayatının geçimliğidir. Allah`ın yanında bulunanlar ise daha iyi ve daha süreklidir. Bu mükâfat iman edenler ve Rablerine dayanıp güvenenler içindir." (Şûrâ 42/36)

Tevekkül,Arapça vekil etmek anlamına geliyor.Vekil etmek,dayanmak ve güvenmek gibi yalın bir anlamı var.Kuran’da çeşitli surelerde vekil etmenin,yani tevekkülün çeşitli kullanım şekilleri var.Tevekkül et,tevekkül ettik,tevekkül ettiler,tevekkül ederiz gibi.Sonuçta Allah’a güvenmek ,dayanmak tevekkülün anlamı bu.Kuranda da oldukça yalın olan bu ifade kader ve kaza kavramlarının bir bütünsellik içinde açıklanma çabası içine girildiğinde biraz anlamından uzaklaşıp zorunlu bir tasavvufi hal alıyor.Kader kavramı ile öncel olarak bağlı tevekkül kavramı.Diğer yandan cüz-i irade kavramı var.

Tevekkülün ön şartı cüz-i iradeye düşüyor.Sebebleri yerine getirmek.Sebepler ne?İnsanın yapması gerekenler tümüyle !!!Yani insan vazifelerini yerine getirecek ve sonra Allah’a tevekkül edecek. Burada açıklanması gereken bir tuhaflık var.Kader ve kaza konusunda çok çelişik ifadeler ,hadisler..

İş, açıklanması çok zor bir çelişkinin varlığı nedeni ile içinden çıkılması zor bir labirent halini
alıyor.Aşağıda Diyanet İşleri’nin resmi sitesinde tevekkül başlığında alınma.Biraz zor olacak ama izleyelim:

''Andolsun ki biz, cinlerden ve insanlardan bir çoğunu cehennem için yarattık."Araf,179
Bu cehennem için yaratıldıkları bildirilen kimseler, kendi iradeleri ile yapacakları fena işler ve kötü davranışlar sebebiyle cehennemi hak edecekler hesaba katılmadan ve dikkate alınmadan cehennemlik olmuş değillerdir. Onlar yaratılırken herkes gibi günahsız olarak dünyaya gelmişler, cehennem damgalı olarak doğmamışlardır. Allah Teâlâ ezeli ilmi ile bunların ilerde doğup büyüdüklerinde kendi hür iradeleri ile yükümlülüklerini yerine getirmeyeceklerini, görevlerini yapmayacaklarını, heva ve heveslerine uyacaklarını ve bu sebeple cehenneme gideceklerini biliyor ve bunu haber veriyor. Yoksa onları cehenneme girsinler diye yaratmış değildir. Zaten ayeti kerimenin devamında:
''Onların kalpleri vardır, fakat onunla gerçeği anlamazlar, anlamak istemezler. Gözleri vardır, fakat onunla görmezler. Kulakları vardır, fakat onlarla duymazlar." buyurulmuştur ki, böyle olan kimselerin gidecekleri yer, ancak cehennemdir.http://www.diyanet.gov.tr/turkish/weboku.asp?id=671&yid=25&sayfa=12

İster istemez insan soruyor; nasıl yani????

[hiramusta]

Aşağıdaki mealden daha iyi anlarsın.

Ve kendisine mesajlarımızı lütfettiğimiz halde onları bir kenara atan kimsenin başına gelecek olanı anlat onlara: Şeytan yetişip yakalar onu ve o da, başka niceleri gibi, vahim bir sapışla sapıp gider.

İmdi, Biz eğer dileseydik, onu ayetlerimizle yüceltir, üstün kılardık: fakat o hep dünyaya sarıldı ve yalnızca kendi arzu ve heveslerinin peşinden gitti.

Bu bakımdan, böyle birinin durumu [kışkırtılan] bir köpeğin durumu gibidir: öyle ki, onun üzerine korkutarak varsan da dilini sarkıtıp hırlar, kendi haline bıraksan da. Bizim ayetlerimizi yalanlamaya kalkan kimselerin hali işte böyledir. Öyleyse, bu kıssayı anlat, ki belki derin derin düşünürler.

Ayetlerimizi yalanlamaya kalkan toplumun hali ne kötüdür: çünkü işledikleri haksızlıklar (sadece) kendilerini yıkıma götürür.

Allah kime yol gösterirse, gerçekten doğru yola erişen işte odur: O'nun sapıklık içinde bıraktığı kimselere gelince, büyük kayıp içinde olanlar da işte böyleleridir!

Gerçek şu ki, Biz, cehennem için, kalpleri olup da gerçeği kavrayamayan, gözleri olup da göremeyen, kulakları olup da işitemeyen görünmez varlıklardan ve insanlardan çok canlar ayırmışızdır. Hayvan sürüsü gibidir bunlar; hayır hayır, doğru yolu kavramakta onlardan da aşağı: Körcesine dalıp gitmiş olanlar işte böyleleridir.(7/175-179)

[frodo]

Sn hiramustafa birazcık da olsa mantık ,akıl beklemek hakkımı kullanmak istiyorum.
Diyanetin kafa karışıklığını göremediniz mi?Yoksa İslam anlayışın kader anlayışı bu mu ? O zaman ben ne yaparsam yapayım ‘cehenneme’ uygun olarak mı yaratıldım?Anladığım kadarı ile herkes gibi günahsız olarak dünyaya gelmekle birlikte Allahın ezeli ilmi ile daha başlangıcından beri bildiği cehennemliklerden miyim?Yani o ezeli ilme malum olduğu üzre ben daha doğmadan yerimin cehennem olmasının anlamı ne?Eğer bu mantıkla gidersek “yaradan” nedensiz biçimde yarattıkları arasında “adaletsiz”davranabilir mi?Bu dünya sınav yeri tamam.Dolayısı ile bu dünyadaki adaletsizliklere tevekkül ile katlanalım .Ama nihai olan ahrette bu adaletsizlik nasıl açıklanır?
Allah kime yol gösterirse, gerçekten doğru yola erişen işte odur: O'nun sapıklık içinde bıraktığı kimselere gelince, büyük kayıp içinde olanlar da işte böyleleridir! 7,178
7.178. Allah kimi hidayete erdirirse, doğru yolu bulan odur. Kimi de şaşırtırsa, işte asıl ziyana uğrayanlar onlardır.(elmalılı meali)

İki farklı mealdede Allahın bu anlamda sonucunu önceden bildiği bir edim,tasarruf yok mu?
O zaman bu kadar açıklamaya ne gerek var:su ıslaktır dersiniz olur biter.Teveküldü cüz-i iradeydi niye boş yere yoruluyoruz ki?Açıkça söylendiği gibi:''Andolsun ki biz, cinlerden ve insanlardan bir çoğunu cehennem için yarattık."Araf,179
Evet belli ki Allah önceden yarattıklarının bir kısmını cehennem için yaratmış.Yani o yarattıklarından olarak “siz hidayete erdirilenlere”gıpta etmekten başka yapabileceğimiz bir şey yok...

[vartor]

Bu sozler, musteri toplamak icin sarfedilen, zugurt tesellisinden baska birsey ifade etmiyor. Insan somurusu, gecim kaynagi olan bir sirketin patronunun koydugu kurallar, elbette sirket cikari icin olacaktir.

[sargon]

Kader ve kaza bence İslam'ın felsefenin kapısından döndüğü yer. Orda tökezlenmiş, ileri gidemeyince ayağı kayıp düşmüş. Daha doğrusu kestirip atılmış. Hatta bu tartışma sert bir biçimde kapatılmış.

Bu tartışmayı daha önce özetlemeye çalışmıştım. Bilmem yararı olur mu?

http://www.blogcu.com/sargon/Islamda_kader_konusu

[bilge]

Bilgisayar programcısı var mı aranızda, bilemiyorum. Programlamadan bir örnek vermek isterim:

Bir programınızda hazırladığınız bir çok nesnenin, bir ana nesneye etkide bulunduğu ve bu ana nesnenizin de her seferinde milyarlarca tepkiden birini verdiğini düşünün. Bu tepkiler sonucu nesnemiz programın sonunda bir noktaya varacak. Tabi programı siz yazdığınız için bir takım hesaplarla o nesnenizin özelliğine göre her etkiye nasıl tepkide bulunacağını hesaplayıp bunun senaryosunu daha programı çalıştırmadan da yapabilirsiniz. Programı çalıştırmadan, bu bilginizle senaryoyu yazıp, "A nesnesinin senaryosu" diye kenara koyduktan sonra, programı çalıştırıp, A nesnesinin senaryonuzdaki hareketleri yapışını izlediğinizde, yazdığınız senaryonun o nesnenin verdiği tepkilerde herhangi bir etkisi var mıdır? A nesnesi yine programın sunduğu tüm özgürlüklerle tepkilerini vermiş ve kendi seçimlerinin sonucunda daha öncesinde senaryoda yazan yere varmıştır.

Bu örnekte senaryoyu kader, nesneyi insan ve programı hayatımız olarak düşünürsek, Allah'ın zaman ve mekandan münezzeh, herşeyi bilen bir "yaratıcı" olduğunu da unutmadan meseleye baktığımızda, kader mevzuu neden bu kadar karmaşık görünüyor anlamıyorum.

[sargon]

Nesnelerin özelliklerini programı yapan belirliyor. O nesnelerin iradeleri mi var? "Kaydet" butonu ben üzerime tıklandığı zaman şunu değil de bunu yapayım deme özgürlüğüne sahip mi. Herşey programlanmışsa irade diye birşey yoktur zaten. Verdiğim linki okudunuz mu acaba?

Biz programı yanlış yapmışsak, "kaydet" butonuna basıldığında başka şey yapıyorsa, onu cehenneme atmamız saçma değil mi? Programı fix etmemiz lazım, hata bizdedir.

[bilge]

Program sadece bir örnekti. Tabii ki biz irade sahibi birşey üretemiyoruz. Ama üretebilseydik de, onun iradesini de nasıl kullanacağını bilebileceğimizden, ne yapacağını o yapmadan da bilebilirdik. Ve bu bilmemiz onun iradesini kullanmasını da engellemezdi. Tabi bu bizim hayatımızda mümkün olmadığından Allah'ın "İlm" sıfatıyla birebir örtüşmesini beklememek lazım.

İnanç sırayla çözülmelidir. Siz "yaradılış"ı kabul ederseniz, Yaradan'ın ilmiyle yarattığı cüz-i iradeli varlıkların ne yapacağını önceden bilmesini anlamak çok daha kolaydır. Yaradılışı kabul etmeden bunu tartışmaya çalışmak yersizdir. O zaman, öncelikle yaradılış üzerine konuşmak gerekir.

[liopleurodon]

Kader mevzusu karmaşık değil ki? Kabul edelim. Bir program yazmış, make; ./life demiş, çalıştırmış. Bundaki bir nesne, gitmiş, gitmiş.. Desctructor'unde bakıyor. Nesnenin günahları, sevaplarına.. Sonuç, günahları çok çıkmış. Zaten normal, çünkü kodu ona göre yazmış. Öyle olacak. ama çıkıp, utanmadan, nesneye çatıyor şimdi "Vay seni atayım cehenneme de.."

Ee, sistem belli. Her şey açık. hiç bir şey random değil. Bu halde, programın sonuçlarından nesnelerin kaçması imkansız. Öyleyken, sen gitmiş, nesneleri ceza/ödülle sınadığını söylüyorsun...

Bilmem anladın mı?

[bilge]

Hala kaynağını nereden aldığınızı bilmediğim o garip kader iddiasını ısrarla savunmanızdaki amacı anlamıyorum. Hiçbir yerde dediğiniz gibi bir kader tanımı yok. Ben yazmakdan yorulmaya başladım, bilmem siz okumaktan sıkılmadınız mı, ama; Kader, Allah'ın tüm olmuşları ve olacakları bilmesinin bir sonucu olarak, daha bizi yarattığı anda tüm yapacaklarımızı, kararlarımızı ve sonucunda olacakları bilmesidir. Biz bu kaderin dışına, dolayısıyla Allahın bilgisinin dışına çıkamayız. Ama burada nereden irademiz olmadığını çıkartıyorsunuz, anlayamıyorum. Kaderimizi biz yazarız, ancak biz yaşamadan önce Allah zaten tüm yapacaklarımızı bildiğinden, bizim bu yolumuz Allah katında daha baştan bellidir. Ama bizim için bu birşey ifade etmiyor. Kaderde önemli nokta, olan ve olacak herşeyin Allah'ın bilgisinde olduğunun anlaşılmasıdır. İradeyi yoksayan birşey yok ortada...